Banesa Fani u ndërtua në vitin 1932 nga dy vëllezërit Hysen dhe Mustafa Fani, tregtarë dhe detarë të njohur të qytetit të Durrësit. Ata përfaqësonin një brez qytetarësh të lidhur ngushtë me detin dhe tregtinë mesdhetare, duke e bërë familjen Fani një nga më të respektuarat në komunitetin durrsak të viteve ’30.
Ndërtesa u konceptua me dy funksione kryesore:
- Kati i parë shërbente për dyqane tregtare, ku familja ushtronte aktivitetet e saj ekonomike.
- Kati i dytë ishte i destinuar për banim familjar, me ambiente të bollshme, ndriçim natyral dhe ballkone të hapura drejt rrugës.
Pas Luftës së Dytë Botërore, me vendosjen e regjimit komunist, prona iu konfiskua familjes Fani gjatë viteve 1946–1948 dhe iu përshtat për përdorime banimi kolektiv, sipas politikave të kohës. Pronarët e ligjshëm u dëbuan nga banesa, ndërsa aty u sistemuan familje të tjera sipas rregullave të shtetit socialist.
Karakteristikat arkitekturore:
- Fasadë simetrike me ndarje të qarta vertikale dhe horizontale, tipike për arkitekturën qytetare të viteve ’30.
- Dekorime liberty mbi dritare dhe hyrje, me motive bimore të gdhendura në suva.
- Hapësira të brendshme të larta dhe dritare të mëdha për ndriçim natyral.
- Ballkon me parmakë hekuri të punuar me finesë artizanale.
- Konstruksion masiv me tulla të pjekura dhe elementë strukturorë prej betoni.
- Ngjyrime origjinale pastel, të përdorura gjerësisht në ndërtesat qytetare të periudhës.
Rëndësia kulturore dhe historike:
Banesa Fani përfaqëson trashëgiminë tregtare dhe qytetare të Durrësit në periudhën ndërmjet dy luftërave botërore. Ajo është dëshmi e zhvillimit ekonomik dhe arkitektonik të qytetit, si dhe e ndikimeve të stilit italian Liberty në ndërtimet shqiptare të viteve ’30.
Përmes historisë së saj, kjo banesë pasqyron ndryshimet e mëdha shoqërore dhe politike që përjetoi Shqipëria gjatë shekullit XX — nga lulëzimi borgjez, te shtetëzimi komunist dhe transformimet urbane që pasuan.
Sot, Banesa Fani mbetet një element i rëndësishëm i peizazhit historik të Durrësit, që meriton vlerësim dhe ruajtje si pjesë e identitetit arkitektonik të qytetit.