Shtegu i Dyerve të Vjetra

Familja Veli

1937–1938 Modernizëm i hershëm me ndikime funksionaliste dhe elementë neoklasikë urbanë Familja Veli — Ramazan dhe Hysen Veli
Familja Veli

E ndërtuar nga dy kushërinj Ramazan dhe Hysen Veli në vitet 1937-38, godina u mendua dhe u projektua që në fillim si një qendër tregtare, aq sa brenda saj edhe sot ruhet ashensori origjinal.

Për ta ndërtuar godinën iu desh të blinin edhe “ajrin” komshiut të tyre, me qëllim lartësimin e saj.

Të njohur me statusin “agallarë” dhe tregtarë babai i tyre Ali bleu në Itali një anije velierë 250-tonëshe, duke lundruar në të gjithë Mesdheun dhe zhvilluar tregtinë.

Familja Veli u përndoq nga regjimi komunist dhe u persekutuan në Ishëm. E gjithë pasuria e tyre u konfiskua dhe u përdor nga regjimi për funksione të tjera.

Nga 1945 deri në vitin 1970 ka qenë selia e Komitetit të Partisë.

Nga 1970 deri në vitin 1990 ka funksionuar si Hetuesia e Durrësit.

Nga viti 1994 deri në vitin 1996 në të u vendos shoqëria e tragetit “La Vichinga”.

Gjatë luftës së Kosovës 1998-1999 godina u shndërrua në selinë e Kryqit të Kuq Belg.

Prej vitit 2000 deri para pak vitesh ka shërbyer si vendndodhja e televizionit të parë privat të qytetit të Durrësit “Tv Teuta”.

Karakteristikat arkitekturore:

  • Ndërtesë trekatëshe me fasadë monumentale, me harmoni në linja dhe dritare të vendosura rregullisht.
  • Strukturë betoni dhe mure mbajtëse të përforcuara, tipike për ndërtimet e viteve ’30.
  • Ashensori origjinal i mbetur funksional, një element unik i modernitetit të hershëm urban shqiptar.
  • Hapësira të mëdha të brendshme me ndarje të rregullta për funksione tregtare dhe administrative.
  • Ballkone me parapete hekuri të punuar, që i japin lehtësi vizuale ndërtesës.
  • Detaje të ruajtura në dyert e brendshme prej druri dhe mozaikët e dyshemeve.

Rëndësia kulturore dhe historike:

Kjo ndërtesë përfaqëson një kapitull të plotë të historisë së qytetit të Durrësit, nga periudha borgjeze e viteve ’30, te periudha komuniste, tranzicioni demokratik dhe modernizimi i pasviteve 2000.
Ajo është simbol i shtresëzimeve historike, një vend që ka mbajtur brenda vetes tregti, pushtet, persekutim, shpresë dhe media të lirë.

Në aspektin urban dhe arkitektonik, godina Veli përbën një nga shembujt e parë të ndërtesave multifunksionale të qytetit — duke kombinuar tregtinë, banimin dhe më vonë administratën.
Sot, ajo mbetet një vlerë e trashëgimisë së paluajtshme kulturore të Durrësit, me potencial për restaurim dhe rikthim në përdorim publik ose kulturor.

Historia e Derës

E ndërtuar në fund të viteve ’30 nga dy kushërinj, Ramazan dhe Hysen Veli, kjo godinë u konceptua që në fillim si një qendër tregtare moderne për kohën. Në brendësi të saj ruhet ende ashensori origjinal, një element i rrallë për ndërtesat shqiptare të asaj periudhe, që tregon nivelin e avancuar të ndërtimit dhe ndikimet perëndimore në arkitekturë.

Për ta ngritur këtë godinë, pronarët u detyruan të blejnë edhe të drejtën e “ajrit” të fqinjit, me qëllim që të mund ta ngrinin ndërtimin në lartësinë e dëshiruar — një detaj që dëshmon për zhvillimin urban dhe marrëdhëniet pronësore të kohës.